
Foto: FGD “Menuju 100 Tahun Kepariwisataan Bali #2”, Buda (16/9) ring Auditorium Kirtya Sabha Mahottama ISI BALI.
Anggen ngasahang penyusunan cakepan (buku) kajian 100 Warsa Kepariwisataan Budaya Bali, Institut Seni Indonesia (ISI) BALI lan Badan Riset dan Inovasi Daerah (BRIDA) Provinsi Bali malih ngamargiang Diskusi Terpumpun (Focus Group Discussion/FGD) sane mamurda “Menuju 100 Tahun Kepariwisataan Bali #2”, Buda (16/9) ring Auditorium Kirtya Sabha Mahottama ISI BALI. Parikrama puniki dados pahan saking utsaha ngasahang penyusunan cakepan kajian 100 Warsa Kepariwisataan Bali sane kaperancanang terbit ring warsa 2027, matunggilan kalawan siki abad panglimbakan pariwisata Bali.
FGD sane ngagendong tema “Yukti-Jnana-Yatra”, sane kasuksamayang pinaka pelayaran nuju kedalaman pengetahuan, marupa pamargi nglanturang saking FGD kapertama sane sampun kalaksanayang ring tanggal 13 Juli 2026. Forum puniki ngrauhang para akademisi, Kelompok Ahli Pembangunan Bidang Budaya lan Pariwisata Provinsi Bali, pelaku pariwisata, budayawan, sapunika ugi peneliti anggen ngasugihan kajian liatin perspektif historis, akademis, lan pangalaman praktis ring lapangan.
Kaguntang ngawitin parikrama, Sekretaris Kepala BRIDA Provinsi Bali, Ni Luh Putu Seni Artini, S.E., Ak., M.Si. Sapunika ugi, forum ngrauhang tiga narasumber saking makudang latar belakang kepariwisataan Bali, inggih punika pendiri Agung Rai Museum of Art (ARMA), AA Gde Rai; Ketua Yayasan Pembangunan Sanur, Ida Bagus Sidharta Putra; sapunika ugi Ketua Perhimpunan Hotel dan Restoran Indonesia (PHRI) Badung, I Gusti Agung Ngurah Rai Suryawijaya. Ring forum punika, Rektor ISI BALI, Prof. Dr. Wayan ‘Kun’ Adnyana, ngutang/mubarang hasil penelitian indik panglimbakan kepariwisataan budaya Bali sane kapetayang ngranjing ring petang/lima pahan masa. Petingan punika nggranjing Masa Pembentukan Kepariwisataan Bali (1927–1945), Masa Kebangkitan Pariwisata Bali Kapertama (1945–1965), Masa Kebangkitan Kaping Kalih (1965–1996), Masa Kebangkitan Kaping Tiga (1997–2017), sapunika ugi Masa Kebangkitan Kaping Papat (2018–mangkin).

Foto: FGD “Menuju 100 Tahun Kepariwisataan Bali #2”, Buda (16/9) ring Auditorium Kirtya Sabha Mahottama ISI BALI.
Pemetaan punika dados silih tunggil pemijakan ring penyusunan cakepan sane kagaranin olih tim maderbe anggota 20 diri, ngranjing ring sajeroning lima guru besar. Liatin serangkaian FGD, tim penyusun setata ngasahang substansi cakepan mangda prasida ngamargiang rekam perjalanan kepariwisataan Bali secara luwih utuh sapunika ugi maicen perspektif majeng panglimbakan pariwisata Bali nuju masa depan.
Makudang aspek strategis selanturnyane kabaosang olih para narasumber. AA Gde Rai ngaturang materi mamurda “Museum Sebagai Lembaga Pelestari Seni, Budaya, dan juga sebagai Destinasi Wisata”, sane ngutsahayang posisi museum ring pelestarian kebudayaan sapunika ugi panglimbakan daya tarik wisata.
Sapunika ugi, Ida Bagus Sidharta Putra ngabaosang “Tata Kelola Pariwisata Berbasis Kawasan Sanur”, antuk ngunggahang pangalaman pengelolaan kawasan Sanur sane nyarengang masyarakat. Adapun I Gusti Agung Ngurah Rai Suryawijaya ngaturang “Tata Kelola Destinasi dan Praktik Hospitality Khas Bali”, ngranjing dinamika pengelolaan destinasi lan tantangan pariwisata Bali sane mangkin, kadi overtourism.

Foto: Paica Piagam Penghargaan majeng narasumber FGD “Menuju 100 Tahun Kepariwisataan Bali #2”, Buda (16/9) ring Auditorium Kirtya Sabha Mahottama ISI BALI.
Diskusi ugi nglimbak ring pemahaman bahwa kepariwisataan Bali nenten wantah ngasuh ring kebudayaan pinaka produk wisata, nanging ngranjing makudang aktivitas lan daya tarik sane nglimbak nyarengin perjalanan pariwisata Bali.
Anggota Kelompok Ahli Pembangunan Bidang Pariwisata Provinsi Bali, Cipto Aji Gunawan, maicen conto panglimbakan wisata bahari, pinih utama surfing lan diving, sane turut ngwangun karakter pariwisata Bali. Manut dane, aktivitas punika ring pangawitne katuntun olih wisatawan mancanegara, selanturnyane nglimbak lan dados pahan saking ikon kepariwisataan Bali. Perspektif punika kawaste mabuat anggen ngacingang panglimbakan pariwisata Bali secara luwih amba, ngranjing interaksi pantaraning masyarakat lokal lan makudang pangaruh saking jaba.
Masukan lianan katuntun olih Ir. Made Gunaja, M.Si., perwakilan Tim Pengendali Mutu BRIDA Provinsi Bali. Dane ngasahang mabuatnyane nggranjingang rekam kebijakan sapunika ugi sokongan pemerintah daerah ring perjalanan kepariwisataan Bali. Manut dane, kebijakan lan sokongan para pemimpi Bali, ngranjing gubernur ring soang-soang periode, perlu kadokumentasiang pinaka pahan saking landasan objektif anggen ngacingang peran pemerintah ring panglimbakan pariwisata Bali.
Makudang pandangan sane ngwetu ring FGD punika selanturnyane dados bahan pangasugihan majeng tim penyusun ring ngenehang kajian 100 Warsa Kepariwisataan Bali. Liatin pendekatan sane ngrapatang catatan sejarah, hasil penelitian, pangalaman pelaku, sapunika ugi perspektif kebijakan, cakepan punika kadiapanin prasida ngrauhang dokumentasi komprehensif indik perjalanan siki abad kepariwisataan Bali.(ISIBALI/Humas)
